محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1597
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
[ سنهء 1245 هجرى - سنهء 1829 مسيحى ] آسيا - ( ايران ) - در سال قبل شرح مقتول شدن گريبايدوف ايلچى روس مسطور شد در اين سال ژنرال دالغوركى از جانب دولت روس به سفارت ايران و تحقيق عمل و علّت قتل گريبايدوف مأمور شده به تبريز آمد . نواب علينقى ميرزا ركن الدوله از مطالب دالغوركى آگاهى حاصل نموده از تبريز به دار الخلافه آمده به حضور اعليحضرت خاقان صاحبقران فتحعلى شاه مشرف شد و مطالب دالغوركى را معروض داشت و معلوم شد كه بايد به بعضى اعمال كه اسباب استرضاى دولت روس شود پردازند لهذا حاجى ميرزا مسيح استرآبادى را كه در امر اجماع دخالت داشت روانهء عتبات عاليات فرمودند و رضا قلى بيگ نام پسر پناه بيگ طالش را كه در روز قتل ايلچى با تيغ خونآلود ديده بودند و مصدر قتلى ديگر نيز گرديده در ميدان دار الخلافه به قتل رسانيدند و دولت روس به واسطهء اين دو عمل رضايت حاصل نمود - هم در اين سال نواب احمد على ميرزا به حكمرانى خراسان مأمور گرديد - تبيين آنكه حسين خان سردار ايروان كه به سردارى خراسان رفته بود خوانين خراسان خاصّه رضا قلى خان ايلخانى زعفرانلو حاكم خبوشان كه در نشابور و چناران و رادكان تسلّطى بهمرسانيده بود از او تمكين نمىنمود و سردار با محمّد خان قرائى سازش كرده او را با حسن خان سارى اصلان برادر خود و ششهزار نفر بر سر نيشابور فرستاد ولى كارى از آنها ساخته نشده به مشهد مقدّس بازگشتند و مستحفظين ارك را كه از اكراد بودند تغيير داده از طايفهء قرائى مستحفظ گذاشتند . صيد محمد خان كلاتى نيز با محمد خان قرائى ساخته به مخالفت سردار مصمّم شدند و فى الحقيقه سردار در ارك مشهد محصور شد اهالى مشهد مقدّس مراتب را به حضور همايون معروض داشتند و رضا قلى خان نيز عريضهاى عرض كرده خود را خدمتگذار و محمد خان را خيانتكار قلمداد و استدعا نمود كه يكى از شاهزادگان به حكمرانى خراسان منصوب گردد . لهذا نواب احمد على ميرزا به ايالت ولايت مزبوره برقرار و ميرزا موسى نايب رشتى به وزارت شاهزاده مأمور گشت ، و مصطفى قلى خان عربميش مست حاكم سابق ترشيز را كه بيست سال در طهران اقامت